1. Rút ngắn và chuẩn hóa thời hạn lựa chọn nhà đầu tư, chuẩn bị hồ sơ
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy là Nghị định 243/2025 quy định cụ thể các mốc thời gian ngắn hơn và rõ ràng cho việc lựa chọn nhà đầu tư theo các hình thức khác nhau. Theo hướng dẫn mới, thời gian chuẩn bị hồ sơ và lựa chọn nhà đầu tư được phân loại rõ: lựa chọn nhà đầu tư trong nước là 30 ngày, lựa chọn nhà đầu tư quốc tế là 45 ngày; đối với dự án có tổng mức đầu tư tương đương nhóm B hoặc C thì là 20 ngày; dự án chỉ cần lập báo cáo kinh tế-kỹ thuật được rút xuống còn 10 ngày. Những mốc này nhằm hạn chế sự kéo dài không cần thiết trong giai đoạn chuẩn bị và lựa chọn đối tác.
So với Nghị định 35/2021/NĐ-CP, các thời hạn trước đây ít chi tiết hoặc linh hoạt hơn, dẫn đến cách hiểu khác nhau tại các địa phương. Việc chuẩn hóa thời hạn giúp tăng dự báo thời gian cho nhà đầu tư và thuận tiện cho công tác giám sát tiến độ của cơ quan quản lý.
2. Làm rõ thẩm quyền và quy trình phê duyệt chủ trương đầu tư dự án PPP
Nghị định 243/2025/NĐ-CP nêu rõ hơn thủ tục, hồ sơ, nội dung thẩm định dành cho từng cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư, từ UBND cấp tỉnh, Hội đồng thẩm định quốc gia đến Quốc hội đối với các dự án quan trọng, đặc biệt nhấn mạnh thủ tục đối với dự án mang tính đặc thù như nhà máy điện hạt nhân hay dự án quan trọng quốc gia. Việc này nhằm đảm bảo tính nhất quán trong thẩm quyền phê duyệt và tránh chồng chéo giữa các cơ quan.
Trong thực tế áp dụng Nghị định 35/2021/NĐ-CP, một số vướng mắc liên quan đến phân cấp và cách thức thẩm định dự án đã xuất hiện, Nghị định 243/2025/NĐ-CP tìm cách khắc phục bằng hướng dẫn chi tiết hơn để rút ngắn thời gian ra quyết định và giảm rủi ro pháp lý.
3. Quy định chuyển tiếp cho dự án PPP đã triển khai trước khi sửa đổi có hiệu lực và những lưu ý khi áp dụng cho dự án PPP lĩnh vực chuyển đổi số
Đối với các dự án PPP đã hoàn tất thủ tục lựa chọn nhà đầu tư nhưng chưa ký hợp đồng vào thời điểm mốc quy định, Nghị định 243 quy định cơ chế chuyển tiếp rõ ràng: cơ quan ký kết hợp đồng phải tổ chức đàm phán, hoàn thiện và ký kết hợp đồng dựa trên kết quả lựa chọn nhà đầu tư, hồ sơ dự thầu, hồ sơ mời thầu và áp dụng quy định luật pháp hiện hành mà không làm thay đổi chủ trương đầu tư và báo cáo nghiên cứu khả thi đã được phê duyệt, trừ các trường hợp đặc biệt có quy định khác. Điều này tránh việc “treo” dự án do thay đổi quy định giữa chừng.
Quy định chuyển tiếp này rất quan trọng: nó bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư đã trúng thầu đồng thời hạn chế rủi ro pháp lý và chi phí thời cơ cho dự án.
Đối với các dự án PPP lĩnh vực chuyển đổi số, Nghị định 243 đã xác định việc áp dụng: quy trình thực hiện, ưu đãi, bảo đảm đầu tư đối với dự án PPP trong lĩnh vực khoa học, công nghệ thực hiện theo quy định tại Nghị định 180/2025/NĐ-CP về cơ chế, chính sách về hợp tác công tư để đầu tư, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trường hợp Nghị định 180/2025/NĐ-CP không có quy định về việc thực hiện dự án PPP thì thực hiện theo quy định tại Nghị định này.
4. Tăng cường minh bạch; quy định đăng tải thông tin chặt hơn
Nghị định 243/2025/NĐ-CP mở rộng và chi tiết hóa các yêu cầu minh bạch, tiêu biểu là thời hạn và nội dung phải đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bao gồm thông tin về mời thầu, phát hành hồ sơ mời thầu, kết quả lựa chọn nhà đầu tư và các văn bản liên quan. Yêu cầu này giúp công khai thông tin, tạo điều kiện giám sát của xã hội và giảm rủi ro lợi ích nhóm.
So với Nghị định 35/2021/NĐ-CP, nội dung đăng tải và khung thời hạn nay được cụ thể hơn, phù hợp với xu hướng quản trị công bằng, minh bạch theo chuẩn mực quốc tế.
5. Cấm và giới hạn trường hợp tham gia đầu tư PPP; tiêu chí nhà đầu tư
Nghị định 243 nêu rõ hơn các hình thức, trường hợp cấm tham gia hoạt động đầu tư theo PPP và đưa ra tiêu chí chi tiết hơn về điều kiện năng lực, tài chính của nhà đầu tư, đặc biệt trong các dự án nhạy cảm (ví dụ cơ sở hạ tầng chiến lược hoặc sử dụng nguồn vốn ODA). Sự minh bạch trong tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư góp phần nâng cao chất lượng đối tác và giảm rủi ro khi triển khai.
6. Tác động đối với nhà đầu tư, cơ quan quản lý và triển khai dự án
Với nhà đầu tư: Thời hạn chuẩn hóa giúp dự báo tiến độ, giảm chi phí thời gian; đồng thời tiêu chí năng lực chặt hơn đòi hỏi nhà đầu tư phải chuẩn bị hồ sơ minh bạch, năng lực tài chính được chứng minh rõ ràng.
Với cơ quan quản lý: Cần nâng cao năng lực thẩm định kỹ thuật và tài chính để đáp ứng các mốc thời gian ngắn hơn; phải tăng cường phối hợp liên ngành để xử lý các dự án phức tạp.
Với cộng đồng và người dân: Minh bạch hơn trong đăng tải hồ sơ và kết quả lựa chọn nhà đầu tư giúp tăng tính giám sát công khai, giảm tranh chấp sau này.
7. Những điểm cần lưu ý khi triển khai Nghị định 243/2025/NĐ-CP
Chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ: Do thời hạn rút ngắn, cả bên mời thầu và nhà đầu tư phải tăng tốc việc chuẩn bị, xem xét kỹ rủi ro hợp đồng.
Nâng cao năng lực thẩm định: Đặc biệt ở cấp địa phương, cán bộ thẩm định cần được đào tạo về phân tích tài chính dự án PPP, định giá rủi ro và cấu trúc hợp đồng.
Điều chỉnh hợp đồng mẫu và quy trình nội bộ: Các tổ chức phải rà soát mẫu hợp đồng, điều khoản thương thảo để phù hợp với quy định mới, tránh bị vênh khi đàm phán.
Kết luận
Nghị định 243/2025/NĐ-CP là bước cụ thể hoá quan trọng, thể hiện xu hướng quản lý PPP theo tinh thần rõ ràng - nhanh chóng - minh bạch. So với Nghị định 35/2021/NĐ-CP, văn bản mới mang tính cập nhật thực tiễn, thu hẹp khoảng trống về thời hạn, thẩm quyền và chuyển tiếp dự án, cũng như tăng cường các yêu cầu minh bạch. Tuy nhiên, hiệu quả của những sửa đổi này phụ thuộc nhiều vào năng lực thực thi của cơ quan quản lý, năng lực nhà đầu tư và tính nhất quán trong áp dụng ở các địa phương. Để tận dụng lợi ích từ nghị định mới, cần có chương trình đào tạo, hướng dẫn chi tiết triển khai và cập nhật các mẫu hồ sơ, hợp đồng mẫu tương ứng trong thời gian tới.